‘‘రాజ్యాంగం ఎంత బాగున్నప్పటికీ, దానిని అమలు చేసేవారు మంచివారు కాకపోతే, అది చెడ్డదిగానే మారుతుంది’’ – డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్
భారతదేశం మరో రాజ్యాంగ దినోత్సవానికి సిద్ధమవుతున్న తరుణంలో, దేశం కేవలం ఒక చట్టపరమైన పత్రాన్ని మాత్రమే జరుపుకోవడం లేదు. అది ఒక సుదీర్ఘ నాగరిక సంప్రదాయాన్ని గౌరవిస్తోంది. వేదకాలంలోని ప్రాచీన సభలు, సమితుల నుండి 12వ శతాబ్దపు అనుభవమండపం (ప్రపంచంలోనే మొదటి పార్లమెంట్గా పిలుస్తారు. కులమత, లింగ భేదాలు లేకుండా అందరూ కూర్చొని ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక అంశాలపై చర్చించే వేదిక) వరకు, భారతదేశం ప్రజాస్వామ్య భావనలకు ఒక సహజమైన పరీక్షా క్షేత్రంగా నిలిచింది. ఈ సమావేశాలు కేవలం పరిపాలనా సంస్థలు మాత్రమే కాకుండా, బహిరంగ సంభాషణ (సంవాద్), పరస్పర ఏకాభిప్రాయానికి విలువనిచ్చే సంస్కృతికి స్పష్టమైన ప్రతిబింబాలుగా నిలిచాయి.
1949లో రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగాన్ని ఆమోదించినప్పుడు, అది నేరుగా ఈ ప్రాథమిక విలువలపైనే ఆధారపడింది. 2026లో ‘‘రాజ్యాంగం పట్ల మంచిగా ఉండటం, మంచి చేయడం’’ అంటే మన పౌర విధులు ఈ వారసత్వంలో పాతుకుపోయాయని గుర్తించడం. ఇది మనల్ని హక్కుల నిష్క్రియ లబ్ధిదారుల నుండి గణతంత్రానికి క్రియాశీల సంరక్షకులుగా ఎదగమని పిలుస్తుంది.
నాగరికతా వ•లాలు-రాజ్యాంగం
ఒక దేశం పురోగతి, దాని సమాజ బలం, దాని పౌరుల క్రియాశీల బాధ్యతలు , విధులతో నేరుగా ముడిపడి ఉంటాయి. జాతీయ స్వభావం కేవలం ప్రభుత్వ విధానాల ద్వారానే కాకుండా, ప్రజల దైనందిన నైతిక విలువలు, చర్యలు, పౌర భాగస్వామ్యం ద్వారా కూడా రూపుదిద్దుకుంటుంది. భారత రాజ్యాంగం స్వతంత్ర భారతదేశం కోసం కొత్త విలువలను సృష్టించలేదు. దానికి బదులుగా, అది అప్పటికే ఉన్న ఒక దృక్పథానికి అధికారిక రూపాన్ని ఇచ్చింది. అది ధర్మం అనే నాగరికతా సూత్రాన్ని చట్టబద్ధమైన పాలనగా మార్చింది. సౌభ్రాతృత్వం కోసం పిలుపునివ్వడంలో ‘వసుధైవ కుటుంబకం’ ఆదర్శాన్ని ప్రతిబింబించింది. భారత రాజ్యాంగం బలం దాని నాలుగు ప్రధాన స్తంభాలలో ఉంది. అవి దేశానికి స్పష్టమైన నైతిక మార్గదర్శకత్వాన్ని అందిస్తాయి.
‘‘మేము, ప్రజలం’’
పీఠికలోని ప్రారంభ పదాలైన ‘‘మేము, ప్రజలం’’ (We the people) అనేవి తరచుగా పాశ్చాత్య రాజ్యాంగ ఆలోచనా దృక్కోణంతో ఉంటాయి. అయితే, చారిత్రక దృక్కోణం ప్రకారం రాజ్యాంగం ప్రధాన విలువలైన న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం భారతదేశం శాశ్వత వారసత్వానికి ఆధునిక వ్యక్తీకరణలు అని తెలుస్తుంది. వేద సభలు సమితులలో, అలాగే 12వ శతాబ్దపు అనుభవ మండపంలో ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యం వికసించింది. అక్కడ నెలకొన్న సావ•హిక ఏకాభిప్రాయం ప్రజా జీవితానికి మార్గనిర్దేశం చేసింది. రాజ్యాంగ పరిషత్తు పూర్తిగా, కొత్తగా ప్రారంభం కాలేదు. అది భారతదేశపు విలువ-కేంద్రీకృత పౌర జీవిత చరిత్ర నుండి ఎక్కువగా స్ఫూర్తి పొందింది. ఈ ఆలోచనల సారం వేదాలు, ఉపనిషత్తులు, ఇతిహాసాల వంటి ప్రాథమిక గ్రంథాలలో వేళ్లూనుకుంది. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబే ద్కర్, పరిషత్తు ఈ పత్రాన్ని రూపొందించినప్పుడు, వారు కేవలం ఒక చట్టపరమైన గ్రంథాన్ని మాత్రమే సృష్టించలేదు. వారు దేశానికి ఒక ఆచరణాత్మక మార్గదర్శినిని స్థాపించారు. ‘‘సంగచ్ఛధ్వం’’ (కలిసి నడుద్దాం) అనే ప్రాచీన పిలుపునకు ఆధునిక శక్తిని ఇచ్చారు. రాజ్యాంగం వ్యక్తిగత గౌరవాన్ని కాపాడే ఐక్యతా శక్తిగా ‘‘సౌభ్రాతృత్వాన్ని’’ (బంధూత) ప్రోత్స హిస్తుంది. ‘‘న్యాయం’’ సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ జీవితానికి ఆచరణాత్మక మార్గదర్శిగా పనిచేస్తుంది. ‘‘ఆలోచన, భావప్రకటన, నమ్మకం, విశ్వాసం, ఆరాధన స్వేచ్ఛ’’ (స్వతంత్రత) పట్ల నిబద్ధత, విభిన్న దృక్కోణాలను గౌరవించే వైవిధ్యభరితమైన సమాజానికి మద్దతు ఇస్తుంది. చివరగా, ‘‘హోదా, అవకాశాల సమానత్వం’’ (సమత) అనేది సామాజిక అడ్డంకులను తొలగించడానికి, అందరికీ సమాన గౌరవాన్ని కల్పించడానికి దోహదపడుతుంది.
భారత రాజ్యాంగ పీఠికకు, భారతీయ ఆలోచనా విధానానికి మధ్య ఉన్న సమన్వయం చారిత్రక గ్రంథాలలో కనిపిస్తుంది. ఐక్యత, ప్రజాస్వామ్యం పట్ల నిబద్ధత ఋగ్వేదంలో (10.191.2) ప్రతిబింబిస్తుంది: ‘‘సంగచ్ఛధ్వం సంవదధ్వం సంవో మనాంసి జానతాం’’ (అందరూ కలిసి నడవండి, కలిసి మాట్లా డండి, మీ మనస్సులు ఏకమై ఏకాభిప్రాయంతో ఉండనీయండి). ఇది ఉమ్మడి నిర్ణయాధికారాన్ని ఒక ప్రాథమిక కర్తవ్యంగా నిర్దేశిస్తుంది. ప్రజాస్వామ్య సార్వభౌమాధికారం అథర్వవేదంలో (3.4.2) వ్యక్తమైంది. ‘‘త్వం విశో వృణతాం రాజ్యాయ’’ (ప్రజలు నిన్ను పాలించే వ్యక్తిగా ఎన్నుకొందురు గాక). ఇది అధికారం అనేది ప్రజల సమ్మతిపై ఆధారపడి ఉంటుందని నొక్కి చెబుతుంది. భారత రాజ్యాంగ పీఠికలో పేర్కొన్న ‘న్యాయం’(Justice) అనే భావన, బృహదారణ్య కోపనిషత్తులోని ‘‘సర్వే భవంతు సుఖినః, సర్వే సంతు నిరామయాః’’ (అందరూ సుఖంగా ఉండాలి, అందరూ రోగాల నుండి విముక్తులై ఉండాలి) అనే విశ్వజనీన ప్రార్థనతో ఏకీభవిస్తుంది. అలాగే, సత్యం కోసం చేసే అన్వేషణ ముండకోపనిషత్తులో (3.1.6) ‘‘సత్యమేవ జయతే నానృతం’’ (సత్యమే జయిస్తుంది, అసత్యం కాదు) అని ధృవీకరించబడింది. అంతే కాకుండా, విశ్వాస, స్వేచ్ఛ, భిన్నాభిప్రాయాల పట్ల సహనం అనే అంశాలు ఋగ్వేదంలో (1.164.46) కనిపిస్తాయి: ‘‘ఏకం సత్ విప్రా బహుధా వదంతి’’ (సత్యం ఒక్కటే, కానీ జ్ఞానులు దానిని అనేక పేర్లతో పిలుస్తారు). దీనికి తోడు, ఆలోచనా స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన విశాల దృక్పథం ఋగ్వేదంలోని (1.89.1) ‘‘ఆ నో భద్రాః క్రతవో యంతు విశ్వతః’’ (అన్ని దిశల నుండి మాకు ఉత్తమమైన ఆలోచనలు లభించుగాక) అనే మంత్రంలో వ్యక్తమైంది. సమానత్వం అనేది ఋగ్వేదంలో (5.60.5) చెప్పబడింది: ‘‘అజ్యేష్ఠాసో అకనిష్ఠాస ఏతే సం భ్రాతరో వవృధుః సౌభగాయ’’ (ఎవరూ గొప్పవారు కాదు, ఎవరూ తక్కువ వారు కాదు; అందరూ సోదరులే, ఉమ్మడి శ్రేయస్సు కోసం కలిసి ఎదుగుతున్నారు). ఈ భావన ఈశా వాస్యోపనిషత్తు లోని (శ్లోకం 1) ‘‘ఈశావాస్యమిదం సర్వం’’ (ఈ జగత్తు అంతా దైవంతో నిండి ఉంది) అనే విశ్వజనీన ఏకత్వ దృక్పథంలో వ•లాలను కలిగి ఉంది. చివరగా, సోదరభావానికి ఇక్కడ ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత, అథర్వవేదంలోని (3.30.1) భావోద్వేగ ఐక్యతకు సంబంధించిన పిలుపుతో ‘‘సహృదయం సామనస్యం అవిద్వేషం కృణోమివః’’ (మీకు హృదయాల, మనస్సుల ఐక్యతను, ద్వేషం లేని స్థితిని ప్రసాదిస్తున్నాను) సరిపోలుతుంది. ఇది మహా ఉపనిషత్తులోని (6.72) ‘‘వసుధైవ కుటుంబకం’’ అనే విశ్వ కుటుంబ భావనగా విస్తరిస్తుంది.
మంచిగా ఉండటం – మంచి చేయడం
పౌరులు కేవలం నిబంధనలను పాటించడానికే పరిమితం కాకుండా, క్రియాశీల రాజ్యాంగ నైతికతను అలవర్చుకునే దిశగా రాజ్యాంగ దినోత్సవం (సంవిధాన దివస్) ప్రోత్సహిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగం దిగుమతి చేసుకున్న చట్టాల సంహిత కాదు, అది ధర్మం, సంవాద్ (సంభాషణ), అంత్యోదయం (చివరి వ్యక్తి సంక్షేమం) వంటి శాశ్వత విలువలకు ఆధునిక రూపం. డిజిటల్ ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలు, హరిత పరివర్తన, జాతీయ స్వావ లంబనలో ఇటీవలి కార్యక్రమాలు, రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించడం అంటే అది భారతదేశ సార్వభౌమ త్వాన్ని స్వావలంబనను (ఆత్మనిర్భరతను) నేరుగా బలోపేతం చేస్తుందని నిరూపిస్తున్నాయి.
సంఘర్షణ ప్రాంతాలలో అభివృద్ధి: అధికారం నుండి ‘సేవ’ వైపు
‘‘మంచిగా ఉండటం, మంచి చేయడం’’ అనేది న్యాయం, సమానత్వం వంటి రాజ్యాంగ ఆదర్శాలను ప్రజా సేవ ద్వారా ఆచరణలో పెడుతుంది. పరి పాలనా సంస్కరణలు ప్రభుత్వ దృష్టిని పర్యవేక్షణ నుండి ఆచరణాత్మక సాధికారత వైపు మళ్లించాయి. ఈ విధానం ప్రజా పరిపాలనలో శ్రేష్ఠతకు ఇచ్చే ప్రధానమంత్రి అవార్డులలో గుర్తింపు పొందింది. ఉదాహరణకు, జవ్మ కశ్మీర్లోని అథర్ అమీర్ఖాన్ (కుల్గాం డిసి), ఆయుషి సుడాన్ (కుప్వారా డిసి) సహా జిల్లా అధికారులు, సవాలుతో కూడిన ప్రాంతాలలో ప్రజా సేవలను విస్తరించినందుకు గుర్తింపు పొందారు. వారు ఆయుష్మాన్ భారత్, మిషన్ ఇంద్రధనుష్ వంటి కీలక కార్యక్రమాలకు పూర్తి ప్రాప్యతను కల్పించారు. సామాజిక సంక్షేమానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా, ప్రజాపరిపాలన వ్యక్తిగత గౌరవాన్ని పెంపొందిస్తుంది. ఆర్టికల్ 21, ఆర్టికల్ 38 ఆదేశాలను నిలబెడుతుంది. జవ్మ కశ్మీర్, ఈశాన్య సరిహద్దు ప్రాంతాలలో (2024-2025) ఇటీవల జరిగిన ఎన్నికల సమయంలో, ఎన్నికల అధికారులు పారదర్శక పక్రియలు, సమ్మిళిత సామాజిక భాగస్వామ్యం ద్వారా స్వేచ్ఛాయుత, నిష్పక్షపాత ఓటింగ్ను (ఆర్టికల్స్ 324, 326) సాధించడానికి అవిశ్రాంతంగా పనిచేశారు. అధిక ఓటింగ్ శాతం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై ప్రజల విశ్వా సాన్ని ప్రదర్శించి, రాజ్యాంగం ప్రధాన ఉద్దేశ్యాన్ని ధృవీకరించింది.
భూమి సంరక్షకులు: ప్రాథమిక విధులను ఆచరించడం
హక్కులకు రాజ్యాంగం హామీ ఇస్తున్నప్పటికీ, ఇటీవలి పద్మ పురస్కార గ్రహీతలు (2024-2025) ప్రాథమిక విధుల (ఆర్టికల్ 51) సమాన ప్రాముఖ్యతను నొక్కి చెబుతున్నారు. ముఖ్యంగా, ఆర్టికల్స్ 51A(g), 51A(h) పౌరులను సహజ పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడానికి, శాస్త్రీయ, మానవతా దృక్పథాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రేరేపిస్తాయి. చామీ ముర్ము జార్ఖండ్లో వేలాది మంది మహిళలను సమీకరించి 30 లక్షలకు పైగా చెట్లను నాటించి, ఆచరణలో పర్యావరణ బాధ్యతను ప్రదర్శించారు. అదేవిధంగా, జాగేశ్వర్ యాదవ్ ఛత్తీస్గఢ్లోని అణగారిన బిర్హోర్ వర్గాలకు ఆరోగ్య సంరక్షణ, విద్య అందుబాటును మెరుగుపరచడానికి కృషి చేశారు. తీరప్రాంత ఒడిశాలో సావ•హిక మడ అడవుల పునరుద్ధరణ, మధ్య భారతదేశం అంతటా దేశీయ విత్తనాల పరిరక్షణ ఉద్యమాల వంటి క్షేత్రస్థాయి కార్యక్రమాలు, ఆచరణాత్మక పౌర చర్య ఆర్టికల్ 51(g)ని ఎలా నెరవేరుస్తుందో మరింతగా నిరూపిస్తున్నాయి.
భవిష్యత్ తరాలకు ఆశ్రయం: ‘‘వాతావరణ హక్కుల’’ కవచం.
కొత్తగా తలెత్తుతున్న సమస్యలను పరిష్క రించడంలో రాజ్యాంగానికి ఉన్న సామర్థ్యం, 2025 వరకు కొనసాగిన సుప్రీంకోర్టు చారిత్రాత్మక ఎం.కె. రంజిత్సింగ్ కేసు (ఏప్రిల్ 2024)లోనూ, అదే ఆ తర్వాత పర్యావరణం పట్ల న్యాయంగా ప్రదర్శితమైంది. వాతావరణ మార్పుల ప్రభావాన్ని కోర్టు గుర్తించింది. ఆర్టికల్ 21 కింద జీవించే హక్కులో తీవ్రమైన పర్యావరణ క్షీణత నుండి విముక్తి పొందే హక్కు కూడా ఉంటుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. ఇది సౌరశక్తి విస్తరణ, స్వచ్ఛ ఇంధన పరివర్తనలో జాతీయ కార్యక్రమాలను ముందుకు నడిపిస్తుంది. ప్రస్తుత, భవిష్యత్ తరాలను రక్షించడానికి ఒక స్పష్టమైన, చట్టపరమైన పునాదిని అందిస్తుంది.
సామాజిక సమానత్వ ఛాంపియన్
భాగస్వామ్య పాలన ద్వారా బలహీన వర్గాలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆర్టికల్ 46 ఆదేశాన్ని దివ్య మిట్టల్ (ఐఏఎస్) వంటి ప్రభుత్వ అధికారులు ముందుకు తీసుకొని వచ్చారు. మీర్జాపూర్, డియోరియా వంటి జిల్లాలలో, విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణలో గ్రామీణ అవసరాలను తీర్చడానికి ఆమె ప్రజా విచారణలు (జన్ సున్వాయి), ప్రత్యక్ష సంభాషణను ఉపయోగించారు. ఈ సహకార విధానం పౌరులను పాలన పక్రియలోకి తీసుకు వచ్చింది. ప్రజా విశ్వాసాన్ని, గ్రామీణ టెక్ కేంద్రాల ద్వారా డిజిటల్ సమానత్వాన్ని, అందరికీ సమాన అవకాశాలను ఇది బలోపేతం చేసింది.
ఎస్ఐఆర్: ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ – శ్రేష్ఠత, సమగ్రతను సంస్థాగతం చేయడం
దేశవ్యాప్త ఓటర్ల జాబితా ప్రక్షాళనకు, నవీకరణకు ఒక సమగ్ర కార్యక్రమంగా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్ఐఆర్)ను భారత ఎన్నికల సంఘం ప్రవేశపెట్టింది. గైర్హాజరు, స్థానభ్రంశం, నకిలీ, మరణించిన వారి నమోదులను క్రమపద్ధతిలో తొలగించడం, అదే సమయంలో కొత్తగా అర్హులైన ఓటర్లను నమోదు చేయడం ద్వారా ఓటర్ల జాబితా స్వచ్ఛతను కాపాడటమే ఈ పక్రియ ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం. కచ్చితత్వం, సమ్మిళితత్వం, మొత్తం వ్యవస్థాగత సమగ్రతను పెంపొందించడం ద్వారా ప్రజా రిజిస్ట్రీలు, ఎన్నికల డేటాబేస్లు, సామాజిక సంక్షేమ పంపిణీ మార్గాలను ఈ పక్రియ బలోపేతం చేస్తుంది. 2002-2003 తర్వాత మొట్టమొదటి సారిగా చేపట్టిన ఈ పక్రియ సాధారణ వార్షిక ప్రత్యేక సారాంశ సవరణల (ఎస్ఎస్ఆర్)కు అతీతంగా ఉంటుంది. మన రాజ్యాంగ పీఠికలో పొందుపరచిన రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని నిలబెట్టడానికి ఎస్ఐఆర్ పక్రియ అమలు అత్యంత కీలకమైనది. సంస్థాగత పారదర్శ కతను పెంపొందించడం, ప్రాథమిక పౌర స్వేచ్ఛలను పరిరక్షించడం, ప్రజాస్వామ్య జవాబుదారీ తనాన్ని బలోపేతం చేయడం ద్వారా, న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సౌభ్రాతృత్వం అనే శాశ్వత ఆదర్శాలు జాతీయ పరిపాలనకు మార్గదర్శకంగా కొనసాగడాన్ని ఇది నిర్ధారిస్తుంది. కఠినమైన ఇంటింటి ధృవీకరణ, అధునాతన డిజిటల్ క్రాస్-చెక్స్ ద్వారా, ఆర్టికల్స్ 324, 326 కింద హామీ ఇచ్చిన రాజ్యాంగబద్ధమైన ఓటు హక్కును ఎస్ఐఆర్ పరిరక్షిస్తుంది. డేటా వ్యత్యాసాలను పరిష్కరిస్తుంది. పౌరుల విశ్వాసాన్ని పునరుద్ధరిస్తుంది. జవ్మకశ్మీర్, ఈశాన్య ప్రాంతాల వంటి సున్నితమైన సరిహద్దు సంఘర్షణ-ప్రభావిత ప్రాంతాలలో ఎన్నికల జాబితాలోని అవకతవకలను సరిదిద్దడం, ఆర్టికల్ 38 ప్రకారం ఉద్దేశించిన విధంగా నిష్పక్షపాత సంక్షేమ పంపిణీని నిర్ధారించ డానికి లబ్ధిదారుల రిజిస్టర్లను ఆడిట్ చేయడం, వలస పౌరుల ఓటు హక్కులు, వారికి అవసరమైన ప్రయోజనాలను పరిరక్షించడానికి అనధికార పట్టణ జనాభాను నమోదు చేయడం వంటివి 2025-2026 మధ్య సాధించిన ముఖ్య విజయాలలో ఉన్నాయి.
రాజ్యాంగం-ఒక జీవన బాధ్యత
సార్వభౌమ అధికారాన్ని ‘‘మేము, ప్రజలం’’లో ఉంచుతూ, పౌర ఐక్యతను, భాగస్వామ్య బాధ్యతను పీఠిక నొక్కి చెబుతుంది. సౌభ్రాతృత్వం లేకుండా స్వేచ్ఛ, సమానత్వం సంపూర్ణంగా వర్ధిల్లలేవని డాక్టర్ బి.ఆర్.అంబేద్కర్ పేర్కొన్నారు. ‘‘మనం ప్రజలం’’ అనే నినాదానికి సౌభ్రాతృత్వమే బంధం. నేడు ప్రజాస్వామ్య పాలనకు మద్దతు ఇవ్వాలంటే, దేశం దృఢంగా, సురక్షితంగా ఉండేలా చూసుకుంటూ, ఆత్మనిర్భరతకు (స్వయం సమృద్ధికి) కట్టుబడి ఉండటం అవసరం. భారత రాజ్యాంగం చిరకాల నాగరిక విలువలకు చట్టపరమైన రూపాన్ని ఇస్తుంది. దాని వ•ల సూత్రాలైన న్యాయం, స్వేచ్ఛ, సమానత్వం సౌభ్రాతృత్వం, ధర్మం, వసుధైవ కుటుంబకం వంటి శాశ్వత భావనలను వ్యక్తీకరి స్తాయి. డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ పేర్కొన్నట్టుగా ఒక రాజ్యాంగం ప్రభావం అంతిమంగా దానిని అమలు చేసే ప్రజల నడవడికపై ఆధారపడి ఉంటుంది. రాజ్యాంగాన్ని గౌరవించాలంటే దైనందిన జీవితంలో రాజ్యాంగ నైతికతను పాటించడం అవసరం. మన పౌర విధులను చురుకుగా నెరవేర్చడం ద్వారా, మనం ఒక బలమైన, నిష్పక్షపాతమైన, ప్రజాస్వామ్య సమాజాన్ని నిర్ధారించడంలో సహాయపడతాము.
డా।। అమరనాథ రెడ్డి మంచూరి
సీఈఓ, డైరెక్టర్ (ఆర్&డి),
విరాట్ ఇంటిగ్రల్ రీసెర్చ్&డెవలప్మెంట్ ఫౌండేషన్
