భారతదేశ ‘ప్రధాన సేవక’ ప్రస్థానం 140 కోట్ల మంది ప్రజల పాలనాపరమైన అంచనాలను పునర్లిఖించింది. ఆధునిక ప్రపంచ చరిత్రలోనే అత్యంత కీలకమైన అధ్యాయాలలో ఒకదానిని రాసింది. ప్రధాని పదవిలో 4,399 రోజులు పూర్తి చేసుకుని, భారతదేశంలో అత్యధిక కాలం పనిచేసిన ప్రధానమంత్రిగా నరేంద్ర మోదీ నిలవడం దేశ ప్రజాస్వామ్య ప్రయాణంలో ఒక కీలక ఘట్టం. కీలకమైన అధికార పదవిలో ఎక్కువ కాలం కొనసాగడం మాత్రమే గొప్పతనానికి హామీ ఇవ్వదు. నాయకులు తమ సమాజంలో తీసుకువచ్చే మార్పుల ఆధారంగానే చరిత్ర వారిని తరచుగా అంచనా వేస్తుంది. మోదీ విషయానికి వస్తే, ఆయన పన్నెండేళ్ల పదవీకాలం భారతదేశ రాజకీయ చర్చాధోరణిని, ఆర్థిక ఆశయాలను, అంతర్జాతీయ స్థాయిని, పాలనా వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చివేసింది. కోట్లాది మంది భారతీయులకు, నరేంద్ర మోదీ కేవలం ప్రభుత్వ అధినేత మాత్రమే కాదు, ఒక “ప్రధాన సేవక” (ప్రధాన సేవకుడు) అంటే అధికారం కంటే సేవకే నిరంతరం ప్రాధాన్యతనిచ్చిన ప్రజా సేవకుడు.
సంక్షేమ ఆధారిత పాలన, సాహసోపేతమైన నిర్ణయాలు, సాంస్కృతిక ఆత్మవిశ్వాసం, దేశాభివృద్ధిపై అచంచలమైన దృష్టి ఆయన నాయకత్వంలోని ప్రధాన లక్షణాలు. ఆర్థిక వ్యవస్థ, విదేశాంగ విధానం, సామాజిక సంక్షేమం లేదా జాతీయ భద్రత ఇలా ఏ కోణంలో చూసినా, ఆయన పదవీకాలం ఆధునిక భారతదేశంపై చెరగని ముద్ర వేసిందనడంలో సందేహం లేదు. బహుశా మోదీ హయాంలో అత్యంత విప్లవాత్మకమైన అంశం ప్రభుత్వ సేవలను ప్రజలకు చేరవేసే విధానంలో వచ్చిన మార్పు. దశాబ్దాలుగా, భారతదేశంలోని సంక్షేమ పథకాలు తరచుగా లీకేజీలు, మధ్యవర్తులు, అసమర్థత కారణంగా బలహీనపడేవి. అయితే మోదీ ప్రభుత్వం జన్-ధన్ బ్యాంక్ ఖాతాలు, ఆధార్ గుర్తింపు, మొబైల్ అనుసంధానాల కలయిక “JAM ట్రినిటీ” (JAM త్రయం)గా పిలిచే వ్యవస్థను సృష్టించింది. ఈ వ్యవస్థ లబ్ధిదారులకు ప్రయోజనాలను నేరుగా, అపూర్వమైన సామర్థ్యంతో చేరవేయడాన్ని సాధ్యం చేసింది. ఉజ్వల యోజన కింద ఉచిత ఎల్పీజీ కనెక్షన్ల నుండి పీఎం ఆవాస్ యోజన కింద గృహ నిర్మాణం వరకు, గ్రామీణ విద్యుదీకరణ నుండి జల్ జీవన్ మిషన్తో పైపుల ద్వారా తాగునీటి సరఫరా వరకు, పరిపాలన అనేది ప్రకటనల కన్నా ఫలితాల ద్వారా కొలవ దగినదిగా మారింది. ప్రభుత్వ ప్రయోజనాలు అత్యంత పేద పౌరుడికి నేరుగా చేరాలనే ఆలోచన పరిపాల నకు ఒక ప్రధాన లక్షణంగా నిలిచింది. ఈ కాలంలో చేపట్టిన సంక్షేమ కార్యక్రమాల స్థాయి భారతదేశ చరిత్రలో అపూర్వమైనది. అయినప్పటికీ, వాటిని ప్రత్యేకంగా నిలిపేది కేవలం వాటి పరిమాణం మాత్రమే కాదు, వాటి అమలు తీరు కూడా. పారదర్శకత, సాంకేతికత, జవాబుదారీతనాలకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యత ప్రభుత్వం, పౌరుల మధ్య సంబంధాన్ని పునర్నిర్వచించింది.
భారత్ ఆర్థిక ఆకాంక్షల పునఃసమీక్ష
2014లో ప్రధానిగా మోదీ పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు, భారతదేశం ఆర్థిక అనిశ్చితి, విధానపరమైన స్తబ్దతతో సతమతమవుతోంది. ఆయన ప్రభుత్వం నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలు, మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణ ద్వారా భారతదేశాన్ని ఒక ప్రధాన ప్రపంచ ఆర్థిక శక్తిగా పునఃస్థాపించడానికి ప్రయత్నించింది. వస్తు సేవల పన్ను (GST) ప్రవేశపెట్టడం ఒక ఏకీకృత జాతీయ మార్కెట్ను సృష్టించింది. ఇన్సాల్వెన్సీ, బ్యాంక్రప్సీ కోడ్ నిరర్థక ఆస్తులను పరిష్కరించడం ద్వారా ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేసింది. మేక్ ఇన్ ఇండియా, స్టార్టప్ ఇండియా, ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) పథకాలు వంటి కార్యక్రమాలు తయారీ, వ్యవస్థాప కతను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించాయి. అంతే ముఖ్యమైనది మౌలిక సదుపాయాల భారీ విస్తరణ. రహదారులు, ఎక్స్ప్రెస్వేలు, విమానాశ్రయాలు, ఓడరేవులు, రైల్వేలు, డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు మునుపెన్నడూ చూడని వేగంతో అభివృద్ధి చెందాయి. మౌలిక సదుపాయాలను కేవలం నిర్మాణంగానే కాకుండా, ఆర్థిక ఉత్పాదకతకు, జాతీయ సమైక్యతకు ఒక ఉత్ప్రేరకంగా ప్రభుత్వం పరిగణిస్తున్నది. కోవిడ్-19 మహమ్మారి, భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు, ఆర్థిక అనిశ్చితులు వంటి ప్రపంచవ్యాప్త అంత రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రధాన ఆర్థిక వ్యవస్థలలో ఒకటిగా భారత్ ఎదగడం దేశ దీర్ఘకాలిక ప్రగతి పథంపై విశ్వాసాన్ని బలపరిచింది.
ప్రపంచ వేదికపై భారత్ అభ్యున్నతి
గత కొన్ని దశాబ్దాలలో ఎన్నడూ లేనంతగా నేడు ప్రపంచ వ్యవహారాలలో భారతదేశం అధిక ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంది. జీ-20 సదస్సుకు నాయకత్వం వహించడం, క్వాడ్లో చురుకుగా పాల్గొనడం, ప్రపంచ అగ్రరాజ్యాలతో సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకోవడం, గ్లోబల్ సౌత్ కోసం వాదించడం ద్వారా, అంతర్జాతీయ చర్చలను తీర్చిదిద్దడంలో భారతదేశం ఒక ముఖ్యమైన స్వరంగా మారింది. మోదీ దౌత్యం వ్యూహాత్మక ఆచరణాత్మ కతను నాగరిక విశ్వాసంతో మేళవించింది. భారతదేశం తన జాతీయ ప్రయోజనాలను కాపాడు కుంటూనే, పోటీపడుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ కూటములతో సంబంధాలను విజయవంతంగా కొనసాగించింది. సాంకేతికత, సరఫరా గొలుసులు, వాతావరణ పరిరక్షణ, ప్రపంచ పాలనలో భారత్కు పెరుగుతున్న పాత్ర అలా పెరిగిన స్థాయిని ప్రతిబింబి స్తుంది. భారత్ నాయకత్వంలో విజయవంతమైన జీ-20 అధ్యక్ష బాధ్యతల నిర్వహణ, ఆఫ్రికన్ యూనియన్కు శాశ్వత సభ్యత్వం లభించడం ఒక విస్తృత దృక్పథానికి ప్రతీకగా నిలిచాయి; ప్రపంచ వ్యవహారాల్లో కేవలం ఒక భాగస్వామిగా మాత్రమే కాకుండా, ప్రపంచ స్థాయి పరిణామాలను తీర్చిదిద్దే శక్తిగా భారత్ వ్యవహరించే విధానాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.
జాతీయ భద్రత – వ్యూహాత్మక విశ్వాసం
భారతదేశ జాతీయ భద్రతా స్థితిని బలోపేతం చేయడం మోదీ హయాంలో ఒక కీలకమైన అంశంగా నిలిచింది. ఉగ్రవాదం, సరిహద్దు ముప్పుల పట్ల ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందన, సాంప్రదాయ వ్యూహాత్మక సంయమనాన్ని అధిగమించడానికి సంసిద్ధతను ప్రదర్శించింది. సర్జికల్ దాడులు, బాలాకోట్ వైమానిక దాడి, చురుకైన నిరోధానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చే ఒక కొత్త సిద్ధాంతానికి సంకేతాలు ఇచ్చాయి. అదే సమయంలో, సాయుధ దళాలను ఆధునీకరించ డానికి, రక్షణ తయారీని ప్రోత్సహించడానికి, సరిహద్దు మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేయడానికి చేసిన ప్రయత్నాలు భారతదేశ వ్యూహాత్మక సంసిద్ధతను పెంచాయి. రక్షణ ఉత్పత్తిలో స్వావలంబనకు ఇస్తున్న ప్రాధాన్యత, వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తికి సంబంధించిన విస్తృత దృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. జమ్మూ, కశ్మీర్లో ఆర్టికల్ 370 రద్దు స్వతంత్ర భారతదేశపు అత్యంత కీలకమైన రాజకీయ నిర్ణయాలలో ఒకటిగా మిగిలిపోయింది. దీని మద్దతుదారులు దీనిని జాతీయ సమైక్యత పూర్తి కావడంగా భావిస్తుండగా, విమర్శకులు దీని పర్యవసానాలపై చర్చలు కొనసాగిస్తున్నారు. దృక్కోణం ఏదైనప్పటికీ, ఇది మోదీ శకంలో ఒక కీలకమైన ఘట్టాన్ని సూచిస్తుంది.
సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం – నాగరికతా విశ్వాసం
దశాబ్దాలుగా అభివృద్ధి, సాంస్కృతిక వారసత్వం గురించిన చర్చలు తరచుగా వేర్వేరు రంగాలుగా పరిగణనలో ఉన్నాయి. మోదీ హయాం భారతదేశపు ప్రాచీన సంప్రదాయాలను శిథిలాలుగా కాకుండా ఆస్తులుగా ప్రదర్శించడం ద్వారా ఈ అంతరాన్ని తగ్గించడానికి ప్రయత్నించింది. అయోధ్యలో రామ మందిర నిర్మాణం, కాశీ విశ్వనాథ్ కారిడార్ పునరు ద్ధరణ, మహాకాల్ లోక్ ప్రాజెక్ట్ అభివృద్ధి, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా యోగ, సాంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని ప్రోత్స హించే ప్రయత్నాలు అనేకమంది భారతీయులలో సాంస్కృతిక ఆత్మాభిమానాన్ని పెంపొందించాయి.
ఈ సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం కేవలం ప్రతీకాత్మకమైనది కాదు. ఇది ఆధునిక భారతదేశాన్ని దాని నాగరిక మూలాలతో తిరిగి అనుసంధానించడానికి, అదే సమయంలో ఆ గుర్తింపును ప్రపంచ వేదికపై ప్రదర్శించడానికి చేస్తున్న ఒక విస్తృత ప్రయత్నాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.
ఆకాంక్షల భారత్కు సాధికారత
బహుశా మోదీ నాయకత్వంలో అత్యంత శాశ్వతమైన లక్షణం భారతదేశంలోని ఆకాంక్షలున్న వర్గాలతో అనుసంధానం కాగల ఆయన సామర్థ్యమే. ఆయన అభివృద్ధి చెందిన భారతదేశం “వికసిత్ భారత” అనే దార్శనికత ఆర్థిక వృద్ధికి మించి విస్తరించింది. ఇది నైపుణ్యం గల యువత, సాంకేతిక ఆవిష్కరణలు, మహిళా నేతృత్వంలోని అభివృద్ధి, వ్యవస్థాపకత, సామాజిక చలనశీలతను కలిగి ఉంది. డిజిటల్ పరివర్తన, ఆర్థిక సమ్మిళితం, స్టార్టప్ పర్యావరణ వ్యవస్థలు, నైపుణ్యాభివృద్ధిపై దృష్టి సారించిన కార్యక్రమాలు భారతీయుల సామర్థ్యాన్ని వెలికితీయడానికి ప్రయత్నించాయి. డిజిటల్ చెల్లింపుల వేగవంతమైన వృద్ధి, ఆవిష్కరణ పర్యావరణ వ్యవస్థలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన స్వీకరణ ఒక నూతన భారతదేశం ఆవిర్భవించడాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నాయి. అలా ఆవిర్భవించిన భారత్ రోజురోజుకూ మరింత ఆత్మవిశ్వాసంతో, అనుసంధా నంతో, ఆశయాలతో ముందుకు సాగుతోంది.
4,399 రోజుల వారసత్వం
చరిత్ర అరుదుగా నిజ సమయంలో తుది తీర్పును ఇస్తుంది. మోదీ పదవీకాలం అంతిమ మదింపు భవిష్యత్ తరాలు దాని దీర్ఘకాలిక పరిణామా లను మూల్యాంకనం చేస్తున్న కొద్దీ అభివృద్ధి చెందుతూనే ఉంటుంది. అయినప్పటికీ కొన్ని నిర్ధారణలు ఇప్పటికే స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. ఆయన నాయకత్వం పాలనను పథకాలు, కార్యక్ర మాల నుండి ఫలితాల వైపు మార్చింది. భారతదేశ ప్రపంచ ప్రతిష్టను పెంచింది. జాతీయ భద్రతను బలోపేతం చేసింది. మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిని వేగవంతం చేసింది. నాగరిక విశ్వాసాన్ని పునరుజ్జీవింపజేసింది. ఆయన రాజకీయ కథనాలను, పాలన అంచనాలను దశాబ్దాల పాటు భారతదేశాన్ని ప్రభావితం చేసే విధంగా పునర్నిర్మించారు.
నరేంద్ర మోదీ ప్రధానమంత్రిగా 4,399 రోజులు పూర్తి చేసుకున్న తరుణంలో, ఆయన వారసత్వం ఎన్నికల విజయాలు లేదా విధానపరమైన విజయాలకు అతీతంగా విస్తరించింది. 140 కోట్లకు పైగా జనాభా ఉన్న దేశంలో ఆయన నింపిన ఆశయంలోనే అది ఉంది. అదేమిటంటే, భారతదేశం తన ప్రాచీన విలువలను ఏకకాలంలో పరిరక్షించుకుంటుంది. అత్యంత పేద పౌరులకు సాధికారత కల్పిస్తుంది. తన యువ శక్తిని సద్వినియోగం చేసుకుంటుంది. 21వ శతాబ్దంలో ఒక అగ్రశక్తిగా ఆవిర్భవించగలననే విశ్వాసాన్ని భారత్ ప్రదర్శిస్తుంది. మోదీకి మద్దతుదారులు ఉన్నారు. విమర్శకులూ ఉన్నారు. అయితే భారతదేశ ‘ప్రధాన సేవక’గా నరేంద్ర మోదీ సాగించిన పన్నెండేళ్ల ప్రస్థానం, ఆధునిక భారత చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన అధ్యాయాలలో ఒకటిగా నిలిచింది అనే వాస్తవాన్ని మాత్రం వీరిలో ఏ ఒక్కరూ కాదనలేరు.
About Author
