‘జలమే జీవనాధారం, నీరు లేనిచోట జీవితం లేదు. ఎక్కడ దాహార్తి ఉందో అక్కడ సేవ చేయాలి!’
– సత్యసాయిబాబా
కరవు, ఫ్లోరైడ్ బారిన పడిన లక్షలాది మంది గ్రామీణ ప్రజల దాహార్తి తీరుస్తున్నదే శ్రీ సత్యసాయి జాతీయ తాగునీటి మిషన్. కరవు పీడిత అనంతపురం జిల్లాకు, ఇతర ప్రాంతాలకు స్వచ్ఛమైన తాగునీరు అందించాలన్న బాబా సంకల్ప ఫలితమిది. సత్యసాయి సెంట్రల్ ట్రస్ట్ ఈ పథకాన్ని ప్రారంభించి, లక్షలాది మంది ప్రజల దాహార్తి తీరుస్తున్నది. ‘‘రాయలసీమకు ఏడాది పొడవునా నీటి సరఫరా ఉండేలా చూసుకోవాలి. నేడు ఇది రాళ్లసీమ. రత్నాల సీమగా మార్చాలి’’ అని ఆయన అన్నారు.
అనంతపురం జిల్లా తరచూ కరవు బారిన పడుతూ ఉంటుంది. తాగేందుకు గుక్కెడు సురక్షితమైన నీరు కూడా దొరకని పరిస్థితి. ఈ దుస్థితిని చూసి చలించిన సత్యసాయిబాబా, సాధ్యమైనంత తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ మందికి స్వచ్ఛమైన నీటిని అందించాలని ట్రస్ట్ను ఆదేశించారు. బాబా ఆదేశంతో సత్యసాయి సెంట్రల్ ట్రస్ట్ 1995లో అనంతపురం జిల్లాలోని గ్రామాలకు స్వచ్ఛమైన నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టుకు సన్నాహాలు ప్రారంభించింది. ఆధునిక సాంకేతికతతో, పెద్ద ఎత్తున అమలు చేసి, వేలాది గ్రామాలకు నీటిని అందించింది. కానీ కొన్ని ఒడుదొడుకులు ఎదురైనప్పటికీ నేటికీ పథకాన్ని దిగ్విజయంగా నిర్వహిస్తున్నారు. 1998లో ప్రభుత్వం ఈ పథకం నిర్వహణ బాధ్య తలను ఎల్అండ్టీ సంస్థకు అప్పగించింది. కార్మికుల జీతాలు, మరమ్మతులకు నెలకు రూ.2 కోట్ల వరకు ఖర్చు ఉండేది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సకాలంలో బిల్లులు చెల్లించడం లేదనే కారణంతో ఈ పథకం నిర్వహణ నుంచి గత ఏడాది జూన్లో ఆ సంస్థ తప్పుకుంది. అప్ప ట్నుంచి సత్యసాయి తాగునీటి పథకం బోర్డు అధికారులు పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
దైనందిన అవసరాల కోసం నీళ్లు తెచ్చుకునేందుకు గతంలో ప్రజలు భరించలేని వేడిలో చాలాదూరం నడవాల్సి వచ్చేది. జీవితకాలంలో ఎక్కువ సమయం ఆ పనికే సరిపోయేది. ఈ పరిస్థితిని నివారించి జనాభాకు తాగునీటిని అందించడానికి ప్రధాన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి సత్యసాయి పూనుకున్నారు.
ఆంధప్రదేశ్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో పొడి వాతావరణం ఉంటుంది. చాలా జిల్లాల్లో తాగునీటి కొరత తీవ్రంగా ఉంటుంది. ఇక అనంతపురం జిల్లా రాష్ట్రంలోని అత్యంత కరవు, వెనుకబడిన జిల్లాల్లో ఒకటి. జిల్లాలో ప్రవహించే మూడు ప్రధాన నదులు పెన్నా, హగరి, చిత్రావతి వేసవి నెలల్లో పూర్తిగా ఎండిపోతాయి. వీటికి తోడు చెరువులు కూడా సంవత్సరంలో ఎక్కువ భాగం ఎండి ఉంటాయి. భూగర్భజలాలు పాతాళానికి చేరుకుంటాయి. అందు బాటులో ఉన్న భూగర్భజలాల్లో కూడా ఉప్పునీరు, ఫ్లోరైడ్ ఎక్కువ. అధిక ఫ్లోరైడ్ ఫ్లోరోసిస్కు కారణ మవుతోంది, ఇది ఎముకలు, దంత వైకల్యాలకు దారితీస్తోంది. ఏమైనా అనంతపురం ప్రజలు దశాబ్దాలుగా తాగడానికి నీరు దొరక్క బాధపడు తున్నారు.
మొదటి దశలో అనంతపురం జిల్లాలో వీలైనంత ఎక్కువ మందికి ఏడాది పొడవునా సురక్షితమైన తాగునీటిని అందుబాటులో ఉన్న ఆనకట్టలు, కాలువలు నదీతీరాల నుండి కుళాయిల ద్వారా అందించాలని నిర్ణయించారు. జలా శయాలు, బూస్టర్ పంపులు, పైపుల విస్తృత నెట్వర్క్ ద్వారా అందించారు. మొదటి దశలో లబ్ధి పొందని ప్రజలకు సేవ చేయడానికి 2013, 2015లో ఎస్డీజీల ప్రారంభానికి ట్రస్ట్ రెండో దశను ప్రారంభించింది.
2001లో ట్రస్టు ఈ నమూనాలను పునరావృతం చేసి ఉమ్మడి ఆంధప్రదేశ్ లోని మెదక్, మహబూబ్ నగర్ జిల్లాల్లోని మరో 320 గ్రామాలకు త్రాగునీటిని అందించింది. 2007నుంచి పశ్చిమ, తూర్పు గోదావరి జిల్లాల్లో లక్షల మందికి మందికి సేవలందిస్తున్నది. ప్రాజెక్టులను ట్రస్ట్ రూపొందించి అమలు చేసింది. భూమి, సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఉచితంగా అందించింది. ఆనకట్టలు, కాలువలు, నదీ పడకల నుండి అందుబాటులో ఉన్న చోట నదీ జలాలను శుభ్రం చేసి ఆపై నిల్వ జలాశయాలు, బూస్టర్ పంపులు పైపుల విస్తృత నెట్వర్క్ ద్వారా నీటిని అందించడం ఈ పథకంలో ప్రధాన వ్యూహం.
ఇప్పటికే ఉన్న నీటిపారుదల ఆనకట్ట నుండి నీటిని తీసుకొని, పైపులైన్ల ద్వారా గ్రామాలకు పంపిణీ చేస్తున్నారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం, పెన్నా అహోబిలం బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్ నుండి నీటిని శుద్ధి చేయడానికి ఇసుక వడపోత వ్యవస్థకు పంపు తున్నారు. అక్కడి నుండి కల్యాణదుర్గం, ఆత్మకూరు, ఉదిరిపికొండలోని దాదాపు 93 గ్రామాలకు నీరు సరఫరా చేస్తున్నారు.
కొన్ని ప్రాంతాలలో భూగర్భ ప్రవాహాల నుండి నీటిని తోడడానికి ఇన్ఫిల్ట్రేషన్ బావులను నదీగర్భాలలో తవ్వారు. ఈ బావుల నుండి ఏడాది పొడవునా భూగర్భ నీటిని తీసుకొని ఒక సేకరణ బావికి అందిస్తారు. అక్కడ నుండి పంపు వ్యవస్థ ద్వారా అనేక ప్రదేశాలకు పంపిణీ చేస్తున్నారు. ఇందుకోసం చిత్రావతి, హగరి, పెన్నా నదుల ఒడ్డున బావులను తవ్వారు. తీవ్ర వేసవి పరిస్థితుల్లో ఉపరితల నీరు ఎండిపోయే ప్రదేశాలలో ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు. వర్షాకాలంలో తుంగభద్ర కాలువ నుండి నీటిని తోడి వేసవి నిల్వ ట్యాంకులకు సరఫరా చేస్తారు. ఎండా కాలంలో వీటి నుండి నీటిని పంప్ చేస్తారు. వేసవి నిల్వ ట్యాంకులు దాదాపు 100 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఉన్నాయి. లోతైన బోర్వెల్లను తవ్వి, నీటిని బయటకు తీయడానికి సబ్మెర్సిబుల్ పంపులను ఏర్పాటు చేశారు. భూగర్భజలాలు తగినం తగా ఉన్న,అధిక ఫ్లోరైడ్ కంటెంట్ లేదని తేలిన చోట ఈ విధానాన్ని ఉపయోగిస్తున్నారు.
ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశను నవంబర్ 18, 1995న అప్పటి ప్రధాని పి.వి. నరసింహా రావు ప్రశాంతి నిలయంలోని పూర్ణచంద్ర ఆడిటో రియంలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో ప్రారంభిం చారు. వివిధ సంస్థల నుండి అంకిత భావంతో కూడిన కార్మికుల బృందం మాత్రమే కాకుండా, ఈ దైవిక ప్రాజెక్టును విజయవంతం చేయడానికి తమ వంతు కృషి చేసిన వేలాది మంది కారణంగా పద్దెనిమిది నెలల రికార్డు సమయంలో ఇది పూర్తయింది.
ప్రాజెక్ట్ – రెండో దశ
అనంతపురం జిల్లాలోని బుక్కపట్నం, కొత్త చెరువు, పుట్టపర్తి మండలాల్లో భూగర్భ జలాలు బాగా తగ్గిపోయాయి. బోరు బావుల సాధారణ లోతు 600 అడుగుల కంటే ఎక్కువ. దీనికి తోడు ఈ మండలాల్లోని దాదాపు అన్ని నివాస ప్రాంతాలలో నీటిలో అదనపు ఫ్లోరైడ్ ప్రభావం ఉంది. ఫ్లోరైడ్ శాతం 2 పిపిఎమ్ నుంచి 4 పిపిఎమ్ వరకు ఉంది. ఈ అదనపు ఫ్లోరైడ్ రుమాటిక్ ఆర్థరైటిస్, దంత క్షయం, పేగు సమస్యలు వంటి తీవ్రమైన ఆరోగ్య ప్రమాదాలకు కారణమవుతోంది.
2013లో ట్రస్ట్ ఆ మూడు మండలాల్లోని 118 ఆవాసాలకు నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టును చేపట్టాలని నిర్ణయించింది, ఇది 1995 నాటి అనంతపురం నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టు పరిధిలోకి రాలేదు. ఆంధప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కేంద్ర ట్రస్ట్ ప్రతిపాదనను అంగీకరించి, ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన భూమి, నీటిని అందించడంతో పాటు విద్యుత్ సంస్థాపనల ఖర్చు భరించడానికి ముందుకు వచ్చింది. అంతేకాకుండా, ఆంధప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఈ ప్రాజెక్టును అన్ని పన్నుల నుండి మినహాయించింది. ఈ పథకం, మునుపటి పథకంలా సురక్షితమైన తాగునీటిని అందిస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్టుకు పెద్దకోట్ల వద్ద ఉన్న చిత్రావతి బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్ నుండి నీటిని తరలిస్తున్నారు. 2.5 లక్షల జనాభాకు నీటిని అందించే సామర్థ్యంతో 411 కిలోమీటర్ల పైప్లైన్ వేశారు. పెద్దకోట్ల వద్ద హెడ్వర్కస్ నిర్మాణం చేశారు. మద్దాల చెరువు వద్ద 10 ఎం ఎల్డీ• నీటి శుద్ధి కేంద్రం ఏర్పాటు చేశారు. అప్పరచెరువు, కృష్ణాపురం రోడ్డు క్రాస్, కేశాపురం, కొత్తచెరువు వద్ద 5 సంపులు, కొత్తచెరువు (హిల్లాక్), పెడపల్లి టన్నెల్ వద్ద 2 గ్రౌండ్ లెవల్ బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్లు ఏర్పాటు చేశారు. ఇవి ఇంటర్మీడియట్ స్టేషన్లుగా పనిచేస్తున్నాయి. వివిధ ప్రదేశాలలో ఓవర్ హెడ్ బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్లు పంప్ హౌస్లు నిర్మించారు.
అన్ని ప్రాజెక్టులు పూర్తయిన తర్వాత వాటిని అధికారికంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి అప్పగించారు. నేటికీ ఈ ప్రాజెక్టులను అది విజయవంతంగా నిర్వహిస్తోంది. ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో సహా ఇతర ప్రదేశాలలో ఎస్డీజీలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఈ ప్రాజెక్టులను నమూనాగా చేయవచ్చు. ఇందులో వివిధ వ్యాసాలు కలిగిన దాదాపు 2000 కిలోమీటర్ల పైప్లైన్ ఉపయోగించారు.
లక్ష నుండి 25 లక్షల లీటర్ల సామర్థ్యం కలిగిన 43 సమ్ప్ల నిర్మించారు. 3 లక్షల లీటర్ల నుండి 10 లక్షల లీటర్ల వరకు సామర్థ్యం కలిగిన 18 బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్లు కొండల పైభాగంలో నిర్మించారు. 270 ఓవర్ హెడ్ రిజర్వాయర్ల నిర్మించారు. ఇలాంటి ఎంతో సాంకేతిక సహకారంతో పథకం నడుస్తున్నది.
ఈ ప్రాజెక్టుకు భారత ప్రభుత్వం నుండి చాలా ప్రశంసలు లభించాయి. ఈ ప్రాజెక్టును ప్రశంసిస్తూ ట్రస్ట్కు రాసిన తొమ్మిదవ పంచవర్ష ప్రణాళిక పత్రం వాల్యూమ్-2 (పాయింట్ 3.7.43)లో ‘‘పుట్టపర్తికి చెందిన శ్రీ సత్యసాయి ట్రస్ట్, ఏ రాష్ట్ర బడ్జెట్ మద్దతు లేకుండా, సొంతంగా అమలు చేయడంలో ప్రైవేట్ చొరవకు అసమానమైన ఉదాహరణగా నిలిచింది. రూ. 250 కోట్ల వ్యయంతో భారీ నీటి సరఫరా ప్రాజెక్టును చేపట్టింది, దీని ద్వారా ఆంధప్రదేశ్లోని అనంతపురం జిల్లాలో 730 కొరత, ఫ్లోరైడ్ లవణీయత ప్రభావిత గ్రామాలు, కొన్ని పట్టణాలకు దాదాపు 18 నెలల కాలపరిమితిలో ప్రయోజనం చేకూర్చింది. ఈ విప్లవాత్మక ప్రయత్నాన్ని వ్యాపార సమూహాలు, ట్రస్టులు,ఫౌండేషన్లు ప్రోత్సహించాలి.’’ అని ఉంది.
గ్రామీణ ప్రజలకు సురక్షితమైన తాగునీటిని అందించడంలో భగవాన్ శ్రీ సత్యసాయిబాబా చేసిన మార్గదర్శక సేవకు గుర్తింపుగా, భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ నవంబర్ 23, 1999న ఒక తపాలా బిళ్ల, కవర్ విడుదల చేసింది.
– శంకర్ ప్రసాద్
అనంత నుంచి నేపాల్ వరకు…
సత్యసాయి జల పథకం శ్రీసత్యసాయి సెంట్రల్ ట్రస్ట్ నిర్వహణలోనిది. ఇదొక గొప్ప ప్రజా ప్రయోజనం కలిగిన, ఎంతో విస్తృతి కలిగిన, చరిత్రాత్మకమైన పథకం. అనంతపురం జిల్లాకే ఇది పరిమితం కాలేదు. చెన్పై, కేరళ రాష్ట్రాలతో పాటు నేపాల్లోను తరచు దుర్భిక్షం బారిన పడే, తాగునీటి సమస్యతో సతమతమయ్యే ప్రాంతాలకు ఈ పథకం నీరు అందిస్తున్నది. ఆంధప్రదేశ్, తెలంగాణలలోని అనంతపురం, ఉభయ గోదావరి జిల్లాలు, మెదక్, మహబూబ్నగర్లకు తాగునీరు అందిస్తున్నది. అలాగే చెన్నైలోని కొన్ని ప్రాంతాలను కూడా ఆదుకుంటున్నది. కమ్యూనిటీ నిధులతో నిర్వహిస్తున్న సామాజిక పథకా లలో ఇది మకుటాయమానమైనది. నమూనా వంటిది. సుదీర్ఘ పైప్లైన్ నెట్వర్క్, స్వచ్ఛంద సేవకుల అంటే బాబా భక్తుల మద్దతుతో ఈ పథకం నిర్విఘ్నంగా సాగుతున్నది. ఇది ప్రపంచంలోనే సేవా దృక్పథంతో నీరు అందిస్తున్న పెద్ద పథకాలలో చోటు సంపాదించు కున్నది. పథకం పరిధిలో 750 గ్రామాలు ఉన్నాయని చెబుతున్నా, వాస్తవంగా 1000 గ్రామాలు లబ్ధి పొందుతున్నాయి. ఫ్లోరైడ్ వంటి ప్రాణాంతక పదార్థా లతో భూగర్భ జలాలు కలుషితమైన ప్రాంతాల ప్రజలను ఆదుకోవడమే దీని లక్ష్యం. ఇందుకోసం వందల కిటోమీటర్ల పైప్లైన్ వ్యవస్థ ఏర్పాటయింది. నేపాల్లో ఒక్క గ్రామం కోసమే 36 కిలోమీటర్ల మేర పైప్లైన్ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశారంటే ట్రస్ట్ నిబద్ధతను అంచనా వేయవచ్చు.
అనంతపురంలోని గ్రామాలకు నీరు అందించ డానికి 1995-1997 మధ్య తుంగభద్ర కాలువ ద్వారా 1.2 మిలియన్ (పన్నెండు లక్షలు) ప్రజలకు అందించేందుకు ఈ పథకం ఆరంభించారు. అంతకు రెండు సంవత్సరాలకు ముందు దీని రూపకల్పనకు బీజం పడింది. తరువాత ఆంధప్రదేశ్లోని కొంత సాగుభూమికి నీరు అందిస్తూ చెన్నై నగరానికి కూడా మంచినీరు అందించే పని చేపట్టారు. కేరళలో దీనినే ప్రేమధార పథకం అని పిలుస్తారు. బస్టాండ్లలో, ఆసుపత్రులలో పరిశుభ్రమైన నీరు అందించడానికి ఉద్దేశించినది.
About Author
