సమాజానికి పునాదిగా సంపద (ధనం) కేవలం భౌతిక లక్ష్యం మాత్రమే కాదు-అది ఒక గౌరవనీయ మైన సమాజానికి నిజమైన వెన్నెముక. ఆర్థిక బలం లేకుండా ఏ నాగరికత కూడా విద్యను, ఆరోగ్యాన్ని, సాంస్కృతిక కొనసాగింపును లేదా సామాజిక స్థిరత్వాన్ని నిలబెట్టుకోలేవు. పేదరికం వ్యక్తులను మాత్రమే కాదు, మొత్తం సమాజాలను బలహీన పరుస్తుంది. విశ్వాసాన్ని, సామర్థ్యాన్ని, ఐక్యతను క్షీణింపజేస్తుంది. ధార్మిక దృష్టికోణంలో సంపదను తిరస్కరించరు. ధర్మబద్ధంగా సంపాదించినప్పుడు అది పవిత్రమైన, గౌరవప్రదమైన నియంత్రణకు నోచుకుంటుంది. ‘‘ధర్మేణ అర్థః ప్రభవతి’’ అంటే ధర్మం నుండి సంపద ఉద్భవిస్తుంది.
ప్రాచీన అర్థశాస్త్రం అర్థాన్ని (సంపదను) రాజనీతికి, సామాజిక వ్యవస్థకు కేంద్రంగా ఉంచు తుంది. ధర్మం, మోక్షం కూడా భౌతిక స్థిరత్వంపై ఆధారపడుతున్నాయని గుర్తిస్తుంది. సంపద లేకుండా నైతిక జీవితం గానీ, మానవ ఆశయాలు గానీ నిలవవు అని కౌటిల్యుడు ఎప్పుడో సూచించాడు. స్వామి వివేకానంద కూడా ఇదే వాస్తవాన్ని ప్రతిధ్వ నిస్తూ, ఖాళీ కడుపుతో ఆధ్యాత్మికత వికసించదని గుర్తుచేశాడు. డా. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ ఈ సత్యాన్ని ఆధునిక రూపంలో బలపరుస్తూ, ఆర్థిక సంస్కరణలే సామాజిక సంస్కరణలకు పునాది అని పేర్కొన్నారు. భగవద్గీత కూడా ఒక లోతైన సూత్రాన్ని అందిస్తుంది: ‘‘యజ్ఞార్థాత్ కర్మణ్యోన్యత్ర లోకోయం కర్మబంధనః’’ (గీతా 3.9) ఉన్నత లక్ష్యంతో చేసిన పని విముక్తి ఇస్తుంది. లేనిపక్షంలో అది బంధనంగా మారుతుంది. అందువల్ల, లక్ష్యంతో ఏర్పడిన సంపద విముక్తిని ఇస్తుంది, అవినీతిని ఇవ్వదు. అది ధర్మానికి విరుద్ధం కాదు. వాస్తవానికి అది ధార్మిక సహజ ఫలితం.
సంపద సృష్టికి ధర్మం ఒక ప్రేరేపణ శక్తి. ధర్మం సంపద సృష్టికి సహాయపడుతుందా? సమాధానం కేవలం అవుననే కాదు, అది ప్రాథమికంగా అవసరం. ధర్మం విశ్వాసాన్ని నిర్మిస్తుంది. విశ్వాసం లావాదేవీల ఖర్చును తగ్గిస్తుంది. ధర్మం క్రమశిక్షణను కల్పిస్తుంది, అది ఉత్పాదకతను పెంచుతుంది. ధర్మం నైతిక ప్రవర్తనను నిర్థారిస్తుంది. అది దీర్ఘకాల ప్రతిష్టను నిర్మిస్తుంది. ధర్మం సంఘ బలాన్ని పెంపొందిస్తుంది. అది విస్తరణ, సహకారాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. ఇవి ఆలోచనాత్మక సిద్ధాంతాలు మాత్రమే కావు. ఇవే ఆధునిక ఆర్థిక వ్యవస్థల ప్రాథమిక స్తంభాలు. ఇవన్ని చాలా కాలం క్రితమే ధార్మిక ఆలోచనలలో నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి. అందుకే ‘యత్ర యత్ర ధర్మ ఉద్భవతి, తత్ర తత్ర సంపద్ వర్థతే.’ అంటే ఎక్కడయితే ధర్మం ఉంటుందో, అక్కడ సంపద కూడా పెరుగుతుందని అర్థం. ధర్మం నుండి ధనానికి మార్పు ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని అనుసరిస్తుంది. వ్యక్తులు తమ స్వధర్మాన్ని (సరైన కర్తవ్యాన్ని) అర్థం చేసుకున్నప్పుడు, వారు తమ పనిని నైపుణ్యంతో సమన్వయం చేస్తారు. వారు కర్మయోగాన్ని ఆచరించి నప్పుడు, ఉత్తమ ఉత్పత్తి చేస్తారు. ధార్మిక ఐక్యతతో సంఘటిత శక్తిగా ఏర్పడి, పరస్పర సహకారంతో విస్తరిస్తారు. సత్యం, న్యాయాన్ని పాటించినప్పుడు, నమ్మకం ఏర్పడుతుంది. అది వ్యాపార విస్తరణకు ఎంతో దోహదపడుతుంది.
సమృద్ధి సాధించిన ధార్మిక సమాజాలు
1) బసవన్న ఆధ్వర్యంలోని లింగాయత్ ఉద్యమం ద్వారా కాయకాన్ని, పనిని పూజగా భావిస్తూ, శ్రమకు గౌరవాన్ని కల్పించి, బలమైన వ్యాపార సంస్కృతిని పెంపొందించింది. అభివృద్ధి చెందిన వర్గంగా మారింది. 2) జైన సమాజం అహింస, అపరిగ్రహ సూత్రాల ఆధారంగా క్రమశిక్షణ, మితవ్యయం, నైతిక వాణిజ్యంతో సంపదను నిర్మించింది. దేశంలో అత్యంత సంపన్ను లను సృష్టించింది. 3) స్వామినారాయణ (దీ•) నెట్వర్క్ భక్తి, క్రమశిక్షణ, గ్లోబల్ అనుసంధానాన్ని కలిపి, వ్యాపార విజయంతో గుర్తింపు పొందిన ప్రవాస సమాజాన్ని సృష్టించింది. 4) దావూదీ బోహ్రా సమాజం, తన బలమైన అంతర్గత ఐక్యత, నాయ కత్వంతో, అత్యంత సమర్థవంతమైన వాణిజ్య నెట్వర్క్లు, సహకార మార్కెట్లను అభివృద్ధి చేసింది. 5) సిక్కు సంప్రదాయం ‘‘కిరత్ కర్ణి’’ (నిజాయితీగా పని), ‘‘వంద్ చక్కనా’’ (పంచుకోవడం) ఆధారంగా బలమైన వ్యవసాయ, వ్యాపార ఆధారాన్ని నిర్మిం చింది. 6) పార్సీలు మంచి ఆలోచనలు, మంచి మాటలు, మంచి పనుల సిద్ధాంతంతో పరిశ్రమల నాయకత్వాన్ని సాధించారు. గొప్ప వ్యాపార సామ్రాజ్యాలను స్థాపించారు. 7) యూదు సమాజం విద్య, గుర్తింపును ఆధారంగా చేసుకుని, జ్ఞానాన్ని ప్రపంచ ఆర్థిక ప్రభావంగా మార్చుకుంది. 3000 ఏండ్లుగా అనేక ఒడిదొడుకులు ఎదుర్కున్న ప్రపం చాన్ని శాసిస్తుంది. 8) మార్వారీ, వైశ్య సంప్ర దాయాలు లక్ష్మీ పూజ, నైతిక వాణిజ్యంపై ఆధారపడి, విశ్వాసం, ధైర్యం, పునఃనివేశం ద్వారా శక్తివంతమైన ఆర్థిక నెట్వర్క్లను నిర్మించాయి. 9) ఆగా ఖాన్ ఇస్మాయిలీ సమాజం, ఇమామ్ ఆధ్వర్యం లోని ఆధ్యాత్మిక మార్గదర్శకత్వంతో, విద్య, క్రమ శిక్షణ, సంస్థాగత మద్దతుతో గ్లోబల్ వ్యాపార విజయాన్ని సాధించింది. 10) నారాయణ గురు •చీణ ఉద్యమం ‘‘ఒకే కులం, ఒకే మతం, ఒకే దేవుడు’’ అనే సిద్ధాంతంతో సమానత్వం, స్వాభిమానాన్ని ప్రోత్స హించి విద్య ఆధారిత ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించింది. 11) మటువా ఉద్యమం భక్తి, ఐక్యత, గౌరవాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ, సంఘ సహకార వ్యవస్థల ద్వారా స్థిరమైన సామాజిక, ఆర్థిక అభివృద్ధిని సాధించింది. వీటిలో తత్వశాస్త్రంలో తేడాలు ఉన్నప్పటికీ, ఒక సామాన్య సూత్రం ఉంది. వీటిలో బలమైన గుర్తింపు, క్రమశిక్షణ, అంతర్గత సహకారం, ఆర్థిక నెట్వర్కింగ్ కనిపిస్తాయి. ముగించే ముందు భగవద్గీతలో శ్రీ కృష్ణుడు బోధించిన వ్యక్తి వికాస సూత్రం ‘‘ఉద్ధరేదాత్మ నాత్మానం’’ అంటే నిన్ను నువ్వే ఉద్ధరించుకోవాలే తప్ప అది వ్యక్తి కాని, సమాజం కాని, నిన్ను ఉద్ధరించ లేవు.
డా. బూర నరసయ్య గౌడ్
అధ్యక్షుడు, ధార్మిక హిందూ పరిషత్
About Author
