వేద మార్గం చూపిన ఆధునిక మహర్షి స్వామి దయానంద సరస్వతి

వేద మార్గం చూపిన ఆధునిక మహర్షి స్వామి దయానంద సరస్వతి

ఫిబ్రవరి 12 దయానంద సరస్వతి జయంతి ప్రత్యేకం

ఆ రోజు శివరాత్రి పర్వదినం. రోజంతా ఉపవాసం ఉన్న భక్తులు రాత్రి వేళ శివాలయం చేరుకొని పూజలు, భజనలు చేస్తూ జాగారం చేస్తున్నారు. వీరిలో తండ్రితో కలిసి వచ్చిన పద్నాలుగేళ్ల మూలశంకర్‌ కూడా ఉన్నాడు. అక్కడ ఉన్న కొందరు భక్తులు క్రమంగా నిద్రలోకి జారుకున్నారు. మూలశంకర్‌కు నిద్ర పట్టడం లేదు. అప్పుడు గర్భాలయంలో జరిగిన ఓ ఘటన అతన్ని ఆశ్చర్యానికి గురి చేసింది. ఒక ఎలుక శివలింగం పైకి ఎక్కి, చుట్టూ తిరిగి అక్కడ ఉన్న నైవేద్యాన్ని తినేసింది. మూలశంకర్‌ మదిలో ఒక ప్రశ్న ఉదయించింది. రాక్షసులు, దుష్టులను సంహరించే త్రిశూలధారి అయిన పరమ శివుడు ఒక ఎలుకను ఎందుకు ఉపేక్షించాడు? తండ్రిని నిద్ర లేపి ఇదే ప్రశ్న అడిగాడు. సమాధానం చెప్పలేకపోయిన ఆ తండ్రి భగవంతుని గురించి అలా మాట్లాడకూడదని కోపగించుకున్నాడు. కానీ మూలశంకర్‌ మనస్సులో ఈ ఘటన శాశ్వతంగా నిలిచిపోయింది. సత్యాన్వేషణ ప్రారంభించాడు. ఆ బాలుడే కాలారతరంలో దయానంద సరస్వతిగా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. ఆర్యసమాజం అనే గొప్ప సంస్థను లోకానికి పరిచయం చేశారు.

బాల్యం, సత్యాన్వేషణ

ఫిబ్రవరి 12, 1824న (విక్రమ నామ సంవత్సరం 1881 ఫాల్గుణ కష్ణ పంచమి) గుజరాత్‌ కఠియావాడ్‌ ప్రాంతంలోని ఠంకారా గ్రామంలో జన్మించాడు మూలశంకర్‌ తివారీ. తల్లిదండ్రులు శుద్ధ చైతన్య, కర్సన్‌ దాస్‌ తివారీ. ఎనిమిదో ఏట ఉపనయనం, గాయత్రీ మంత్ర దీక్ష జరిగింది. చిన్నప్పటి నుంచి ప్రతి విషయాన్నీ లోతుగా ఆలోచించే మూలశంకర్‌లో శివరాత్రి నాటి ఘటన బలంగా నాటుకుంది. తన 18వ ఏట తన చెల్లెలు కలరాతో చనిపోవడం చూసిన తర్వాత చావును మనిషి ఎందుకు జయించలేకపోతున్నాడు అని ప్రశ్నించుకున్నాడు. అదే సమయంలో సమాజంలో ధర్మం పేరుతో జరుగుతున్న మోసాలకు కలత చెందాడు.

మూలశంకర్‌కు కాశీ వెళ్లి వ్యాకరణం, జ్యోతిషం, వైద్యం చదువుకోవాలని కోరిక. అప్పటికి 22 ఏళ్లు వచ్చాయి. మూలశంకర్‌కు వివాహం చేసి కుటుంబ బాధ్యతలు అప్పగించాలని తండ్రి నిర్ణయించాడు. సత్యాన్వేషణతో తపిస్తున్న మూల శంకర్‌కు ఐహిక సుఖ బంధాలు ఇష్టం లేదు. 1846లో ఇల్లు విడిచి వెళ్ళిపోయాడు. మార్గం మధ్యలో మూలశంకర్‌కు కొందరు సాధువులు కలిస్తే తన అన్వేషణ గురించి చెప్పాడు. ఆధ్యాత్మిక చింతన కోసం ప్రయత్నిస్తున్న నీకు ఇవన్నీ ఎందుకు అంటూ అతని ఆభరణాలు వారు తీసేసుకున్నారు. మూల శంకర్‌ అనేక ప్రాంతాలు తిరిగి సిద్ధాపూర్‌ చేరుకున్నాడు. శుద్ధ చైతన్య పేరుతో సన్యాస జీవితం ప్రారంభించాడు. అయితే ఒక రోజున మూల శంకర్‌ను వెతుకుతూ తండ్రి కర్సన్‌ దాస్‌ భటులతో పాటు అక్కడకు చేరుకున్నాడు. కుమారునిపై కోపగించుకొని బలవంతంగా తన వెంట తీసుకొని ఇంటికి బయలుదేరాడు. వీరంతా మార్గం మధ్యలో ఒక చోట ఆగారు. తండ్రి నిద్రపోతున్న సమయంలో అక్కడి నుంచి మళ్లీ వెళ్ళిపోయాడు మూలశంకర్‌.

విరజానందుని దర్శనం

తరువాత మూలశంకర్‌ తన ప్రయాణంలో ఎంతో మంది యోగులు, మహర్షులను కలుసు కున్నాడు. వారి దగ్గర అనేక శాస్త్ర విద్యలు నేర్చుకున్నాడు. మధురలో మహర్షి విరజానంద సరస్వతిని కలిసిన తర్వాత మూలశంకర్‌ జీవితం మలుపు తిరిగింది. ఆయనే తనకు సరైన గురువని గ్రహించాడు. విరజానంద దగ్గర వేదోపనిషత్తులను నేర్చుకున్నాడు. మూలశంకరునిపై ఎంతో ప్రేమను కురిపించిన విరజానంద ఆయన పేరును ‘దయానంద సరస్వతి’గా మార్చారు.

కొంతకాలం తర్వాత దయానందుని విద్యాభ్యాసం పూర్తయింది. గురువుకు కొన్ని లవంగాలు దక్షిణగా సమర్పించిన దయానందుడు తాను ఇంతకన్నా ఏమీ ఇచ్చుకోలేకపోతున్నానని బాధపడ్డాడు. అప్పుడు విరజానందుడు తన ప్రియ శిష్యునికి సందేశం ఇచ్చాడు. అనేక రుగ్మతలతో బాధ పడుతున్న మన సమాజానికి వేద సందేశాన్ని అందించి చైతన్య పరచాలని సూచించాడు. అదే తన గురు దక్షిణ అని స్పష్టం చేశాడు.

హిందూ సమాజ జాగరణ – పాఖండ ఖండిని

అవి బ్రిటిష్‌ వారు పాలిస్తున్నరోజులు. బానితస్వంలో మగ్గిపోతున్న భారత దేశంలో మెజారిటీ హిందువులు అనేక సామాజిక రుగ్మతలతో బాధ పడుతున్నారు. మూఢ విశ్వాసాలు, అంధ విశ్వాసాలు, అంటరాని తనం, బాల్య వివాహాలు, సతీసహగమనం, వరకట్నం, స్త్రీలపై వివక్ష, అవిద్య లాంటివి ఆనాటి సమాజంలో సర్వసాధారణమైన విషయాలు. దేశ స్థితిగతులు, సామాజిక, అర్థిక స్థితిగతులు, హిందూ సమాజంలోని దీనావస్థ దయానందునికి విచారం కలిగించాయి.

ఒకప్పుడు ప్రపంచానికి జ్ఞానభిక్ష పెట్టిన భారతదేశం, సనాతన ధర్మం ఇప్పుడు స్వయం వినాశనం దిశగా వెళ్లడం చూసి చలించిపోయాడు దయానందుడు. ఈ దురవస్థ నుంచి హిందూ సమాజాన్ని బయటకు తేవడం ఎలా అని ఆలోచించారు. ఈ ప్రయత్నంలో భాగంగా మార్చి 1, 1867లో ‘పాఖండ ఖండిని’ పతాకాన్ని ఆవిష్కరించారు దయానంద సరస్వతి. ఈ కాషాయ ధ్వజంతో సమాజంలోని దురాచారాలపై పోరాటం ప్రారంభించారు.

దయానంద సరస్వతి ప్రారంభించిన ఈ సంస్కరణలను చూసి ఆందోళన చెందిన బ్రాహ్మణ పూజారులు, పండితులు ఆయనను పూర్తిగా వ్యతిరేకిం చారు. అయితే ప్రతి ఒక్కరితో ఎంతో ఒపికగా చర్చించి ఒప్పించేవారాయన. దయానందునితో ఎవరూ వాదనలో నెగ్గలేకపోయారు. ఈ క్రమంలో దేశంలోని వివిధ పుణ్య క్షేత్రాలు, సంస్థానాల్లో పర్యటించిన స్వామి ఎంతో మంది శిష్యులను సమకూర్చు కున్నారు.

హిందూ సమాజాన్ని సంస్క రించడంలో భాగంగా ఇతర మతాలను కూడా అధ్యయనం చేశారు దయానంద సరస్వతి. ఎంతో మంది ముస్లిం, క్రైస్తవ, పార్శీ, సిక్కు, బౌద్ద, జైన మత ప్రముఖు లను కలుసుకున్నారు. వారి మతాల్లోని మంచి చెడులు విశ్లేషించారు.

ఆర్యసమాజ్‌ స్థాపన

హిందూ సమాజంలో మూఢ నమ్మకాలు, అంధ విశ్వాసాలతో కూడిన విగ్రహారాధన, జంతు బలులు, అర్థం లేని తీర్ధయాత్రలు, అజ్ఞానం, అంటరానితనం, సతీసహగమనం, బాల్య వివాహాలు, వరకట్నం లాంటి సాంఘిక దురాచారాలకు కారణం సనాతన ధర్మ మూలాలను మరవడమే కారణమని నిర్ధారణకు వచ్చిన దయానంద సరస్వతి, హైందవ సమాజాన్ని వేదమార్గం వైపు తీసుకెళ్లడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టు కున్నారు. ఇందుకోసం ‘ఆర్యసమాజ్‌’ను ప్రారంభించారు.

10 ఏప్రిల్‌ 1875 న, బొంబాయిలో మహర్షి స్వామి దయానంద సరస్వతి ‘ఆర్యసమాజ్‌’ను స్థాపించారు. ఆర్యులు అంటే శ్రేష్ఠులు. శ్రేష్ఠులతో కూడిన సమాజ నిర్మాణమే ఆర్యసమాజ్‌. ‘కణ్వంతో విశ్వమార్యం’ అనేది ఆర్యసమాజ్‌ ప్రధాన నినాదం. భగవంతుడు ఒక్కడే అని, ఆయన నిరాకారుడని చాటింది ఆర్యసమాజం. సర్వవ్యాప్తుడైన భగవంతునికి విగ్రహారాధన చేయొద్దని చాటి చెప్పారు దయానంద సరస్వతి. చతుర్వేదాలు అందరికీ ప్రామాణికాలని చెప్పిన స్వామి ప్రతి ఒక్కరూ వీటిని అధ్యయనం చేయాలని పిలుపిచ్చారు.

మహర్షి దయానంద సరస్వతి బోధనలు, ఆయన ప్రారంభించిన ఆర్యసమాజం అనతికాలంలోనే అందరినీ ఆకట్టుకున్నాయి. ఆయన వైదిక సంస్కారాలు కొన్ని వర్గాలకే పరిమితం చేయడాన్ని నిరసించారు. ప్రతి ఒక్కరూ వేదాలను చదివేందుకు అర్హులే, ఇందులో స్త్రీ పురుష వివక్షత లేదు. అగ్ర, నిమ్న తేడా లేకుండా సమాజంలో అన్ని కులాల వారు వేదాలను చదువవచ్చు. ఇందులో కుల వివక్షకు తావు లేదు అని చాటి చెప్పారు. అన్ని వర్గాలు యజ్ఞోపవీత ధారణ, గాయత్రీ మంత్ర పఠనం, యజ్ఞం చేయవచ్చని ప్రోత్సహించారు. స్త్రీ, పురుష బేధం లేకుండా సమాజంలో అన్ని కులాల వారు పౌరోహిత్యం చేయవచ్చని పిలుపునిచ్చిన దయానంద సరస్వతి, దీన్ని ఆచరణలో చూపించి సంచలనం సష్టించారు. వితంతు వివాహాలను స్వాగతించారు. కులాంతర వివాహాలకు ఆర్యసమాజ్‌ మారుపేరుగా నిలిచింది. ఆర్యసమాజ్‌ ఆధ్వర్యంలో దేశంలో పలు చోట్ల పాఠశాలలు ప్రారంభమయ్యాయి. ముఖ్యంగా బాలికా విద్యపై ఆయన ప్రత్యేక దష్టి పెట్టారు.

శుద్ధి ఉద్యమాలు

ఆర్యసమాజం చేపట్టిన కార్యక్రమాల్లో శుద్ధి ఉద్యమాలు చాలా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఆ రోజుల్లో మతం మారిన హిందువులను ఆర్యసమాజ్‌ తిరిగి స్వధర్మంలోకి తీసుకురావడం ఒక సంచలనం. వీరికి మంత్ర దీక్ష ఇచ్చి యజ్ఞం చేయించి తిరిగి హిందువులుగా మారినట్లు ప్రకటిస్తారు. శుద్ధి ఉద్యమం ఫలితంగా ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతాల్లో చేరిన ఎంతోమంది హిందూ సోదరులు తిరిగి హిందువులుగా మారారు. హిందూ మతాన్ని అన్య మతస్తుల దాడులు, మత మార్పిడుల బారి నుంచి కాపాడటంలో ఈ శుద్ధి ఉద్యమాలు ఎంతో ఉపయోగ పడ్డాయి. ‘ఒకసారి మతం మారిన హిందువు తిరిగి స్వధర్మంలోకి రాలేడు’ అనే భ్రమను ఆర్యసమాజ్‌ దూరం చేసింది.

సత్యార్థ ప్రకాశ్‌

మహర్షి దయానంద సరస్వతి తన బోధనలను ‘సత్యార్ధ ప్రకాశ్‌’ అనే గ్రంధంలో నిక్షిప్తపరచారు. 1874లో రాసిన ఈ గ్రంథంలో 13 భాగాలున్నాయి. సమాజంలో ఉత్తమ, ఆదర్శ మానవునిగా జీవించేందుకు అనుసరించాల్సిన విధానాలను, వైదిక విధులను సూచించారు. సనాతన వైదిక ధర్మం విశిష్టతను సత్యార్థ ప్రకాశంలో చాటి చెప్పారు దయానంద సరస్వతి. ఈ గ్రంధంలో ఇతర మతాల్లోని గుణ గణాలను విశ్లేషించారు. అందులోని దురాచారాలను ఎండగట్టారు. ఆ కాలంలో ఎంతో సంచలనం సష్టించిన సత్యార్థ ప్రకాశ్‌ను రద్దు చేయాలని బ్రిటిష్‌ ప్రభుత్వానికి ఎన్నో వినతులు వెళ్లాయి. ముఖ్యంగా ఇస్లాం, క్రైస్తవ మతాలతో పాటు జైనం, బౌద్ధం, చార్వాక మత సిద్ధాంతాల్లోని డొల్లతనాన్ని సత్యార్థ ప్రకాశం ఎండగట్టింది. దీంతో ఎంతోమంది స్వామి మీద కక్ష గట్టారు.

నిర్యాణం

సత్యమునే నమ్మి, ప్రచారం చేసిన మహర్షి దయానంద సరస్వతిని హిందుత్వంలో సంస్కరణలను వ్యతిరేకించే ఎంతో మంది కంట్లో నలుసుగా భావించారు. స్వామీజీ పూజలు, కర్మకాండల పేరిట జరిగే దోపిడీని అరికట్టేందుకు చేసిన ప్రయత్నాల కారణంగా పూజారి, పండిత వర్గాలు ఆయనపై కక్ష గట్టాయి. ఎన్నోసార్లు ఆయనపై విష ప్రయోగాలు జరిపినా హఠయోగా ద్వారా స్వామి ప్రాణాపాయం నుంచి బయటపడ్డారు. చివరికి 1883లో స్వామి జోధ్‌పూర్‌ మహారాజా ఆహ్వానం మేరకు ఆయన అతిథిగా వెళ్లారు. అక్కడ ఉన్నప్పుడే ప్రత్యర్థులు వంటవాడికి లంచం ఇచ్చారు. రాత్రి వంటవాడు ఇచ్చిన విషం కలిపిన పాలను తాగారు స్వామి. దయానందుడు అస్వస్థతకు గురికావడంతో ఆ వంటవాడు పశ్చాత్తాపపడి, చేసిన తప్పును స్వామికి చెప్పుకున్నాడు. దయానందుడు అతడిని క్షమించడమే కాదు. విషయం ఎవరికైనా తెలిస్తే ప్రమాదం అని చెప్పి కొంత డబ్బు ఇచ్చి వెంటనే ఎక్కడికైనా వెళ్లిపోమని పంపేశారు. మహారాజా వైద్యుని పిలిపించినా, అప్పటికే పరిస్థితి విషమించింది. దాంతో అక్టోబర్‌ 30 (దీపావళి రోజు) న ఓంకార నాదంతో మహా సమాధి పొందారు స్వామి దయానంద సరస్వతి.

దయానంద సరస్వతి తర్వాత పండిట్‌ లేఖ్‌ రామ్‌, స్వామి శ్రద్ధానంద తదితర మహనీయులు ఆర్యసమాజ ఉద్యమాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లారు. ప్రారంభంలో పంజాబ్‌, హర్యానా, ఢిల్లీ, సౌరాష్ట్ర, ముంబై ప్రాంతాలకే పరిమితమైన ఆర్య సమాజ ఉద్యమం క్రమంగా దేశమంతటా విస్తరించింది.

ప్రపంచం అంతటా విస్తరణ

ఆర్యసమాజం అనతికాలంలోనే భారతదేశం అంతటా వ్యాపించింది. విదేశాలకు వెళ్లిన భారతీయులు అక్కడ ఆర్యసమాజ శాఖలు ఏర్పాటు చేశారు. అమెరికా, కెనడా, బ్రిటన్‌, ఆస్ట్రేలియా, గయానా, మెక్సికో, నెదర్లాండ్‌, కెన్యా, టాంజానియా, దక్షిణాఫ్రికా, మారిషస్‌, సింగపూర్‌, హంగ్‌కాంగ్‌, పాకిస్తాన్‌, బర్మా తదితర దేశాలకు ఆర్యసమాజం వ్యాపించింది.

స్వాతంత్య్ర పోరాటంలో పాత్ర

భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న దుస్థితికి ఆనాటి బ్రిటిష్‌ పాలన కూడా కారణమని గుర్తించారు దయానంద సరస్వతి. ఇందులో భాగంగా స్వయం పాలన (స్వరాజ్‌) కోసం తన గొంతుకను బలంగా వినిపించారు.

ఆర్యవీర్‌ దళ్‌ ప్రారంభించి యోగ, ఆత్మరక్షణ శిక్షణ ఇప్పించారు. లాలా లజపత్‌ రాయ్‌, రాం ప్రసాద్‌ బిస్మిల్‌, చంద్రశేఖర్‌ ఆజాద్‌, మదన్‌ లాల్‌ థింగ్రా, వీర్‌ సావర్కర్‌, మేడం కామా, మహాదేవ్‌ గోవింద్‌ రానడే, స్వామి శ్రద్ధానంద, శ్యాంజీ కష్ణవర్మ లాంటి స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు దయానందుని ఆర్యసమాజ్‌ నుండి స్పూర్తి పొందినవారే.

హైదరాబాద్‌ విమోచన ఉద్యమంలో..

నిరంకుశ నిజాం పాలనలో నలిగిపోయిన హైదరాబాద్‌ సంస్థాన విముక్తిలో ఆర్యసమాజం పాత్ర చాలా ఉంది. 1892లో స్వామి నిత్యానంద సరస్వతి హైదరాబాద్‌ ఆర్యసమాజ్‌ శాఖను ప్రారంభించారు. 1901లో సికింద్రాబాద్‌ శాఖ ప్రారంభమైంది. హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో దీన్‌దార్‌ అంజుమన్‌ అనే సంస్థ నిజాం నవాబు ప్రోద్బలంతో పెద్ద ఎత్తున మత మార్పిడులకు పాల్పడేది. ఆర్యసమాజ్‌ వీటిని ధైర్యంగా ఎదుర్కొని శుద్ధి ఉద్యమాలను నిర్వహిం చింది. మతం మారిన ఎంతో మందిని తిరిగి స్వధర్మంలోకి తీసుకువచ్చింది. ఆర్యసమాజ్‌ నేత పండిత రామచంద్ర దెహల్వీ దీన్‌దార్‌ అంజుమన్‌ కార్యకలాపాలను ఎండగట్టారు. దీంతో ఆందోళనకు గురైన నిజాం నవాబు హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో ఆర్యసమాజ్‌ కార్యక్రమాలపై గట్టి నిఘా పెట్టారు. సత్యార్థ ప్రకాశ్‌ను నిషేధించారు.

హైదరాబాద్‌ సంస్థానంలో ఆర్యసమాజ్‌ రాజకీయ, సాంఘిక ఉద్యమాలను పెద్ద ఎత్తున చేపట్టింది. స్వేచ్ఛ, మత, భాషాపరమైన హక్కుల కోసం ఆర్యప్రతినిధి సభ, ఆర్య రక్షా సమితిల ఆధ్వర్యంలో 8 సత్యాగ్రహాలు జరిగాయి. ఈ సత్యాగ్రహాల్లో పాల్గొని 40 వేల మంది జైలుకు వెళ్లారు. భయ్యాజీ దాణే, వామన హెడ్గేవార్‌ తదితర ఆర్‌ ఎస్‌ ఎస్‌ స్వయంసేవకులు ఈ సత్యాగ్రహాల్లో పాల్గొన్నారు. స్వామి రామానంద తీర్థ, పండిత నరేంద్ర, యశ్వంతరావు జోషి, కేశవరావ్‌ కోరట్కర్‌, వినాయకరావు విద్యాలంకార్‌, వందేమాతరం రామచంద్రరావు, పండిత గోపదేవ శాస్త్రి తదితర ఎందరో మహానుభావులను ఆర్యసమాజ్‌ అందించింది.

చివరి నిజాం పాలకుడు మీర్‌ ఉస్మాన్‌ అలీఖాన్‌ మీద బాంబు విసిరిన యోధుడు నారాయణ రావు పవార్‌ కూడా ఆర్యసమాజీయుడే. హైదరాబాద్‌ నగరంతో పాటు తెలంగాణలోని పలు జిల్లాల్లో ఇప్పటికీ ఆర్యసమాజ్‌ శాఖలు పని చేస్తున్నాయి.

– క్రాంతి దేవ్‌ మిత్ర

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *